Pśi nejžlěpšem wjedrje su wuknuli
Rěcny campus z maminorěcnymi Hochozarjami jo młodym luźam wjele pśinjasł
Hochoza/Drachhausen. Slědny tyźeń stwórtk a pětk jo se w howacej bejnje śichej a wubocnej Hochozy něco gibnuło. Pla temperaturow až do 35 grad su woglědali 12 młode a młodše luźe k wšakim Hochozarjam doma, aby zeznali tamne žywjenje. Nejwažnjejša pśicyna jo była ta, až su kśěli te gósći słuchaś serbsku rěc tych maminorěcnych Hochozarjow. A to jo se stało w ramiku rěcnego campusa Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu.
Prědna stacija jo był dwór Ani Nikolajoweje a Waltera Riza. Pód wjelickim kšywom su wšykne sejźeli a su se rozgranjali wó žywjenju gósćinarjow. Kake jo było źěło pjerwjej, kake jo źinsajšne rolnikarske źěło. A se wě stej wobej wjele wulicowałej wó góli, z kótarejuž su Hochozarje wusko zwězane. K wulicowanju jo dało wjele anekdotow, kak su se Hochozarje we tej góli zabłuźili. Teke Walter Rizo jo był łoni ze susedom w kokoškach, ale zeger sedymich wjacor hyšći njejo doma był, rownož jo južo zajtša wótjěł. Ani Nikolajowa jo južo płakucy na droze stojała, a wumóžeński helikopter jo južo skazany był, ako jo jeje Walter skóńcnje domoj pśišeł – wjelgin mucny, ale strowy. Luštnej, ako Ani a Walter stej, stej to tak wulicowałej, až su wšykne pśi tom wulicowańku tak ako pla drugich wjele k smjaśu měli.
Teke gumno su se dokradnje woglědali, a wósebnje smuga z kulkami jo pózdźej hyšći wažna była. Ga jo Ani za wšych wariła łupinate kulki z twarogom. Se wě, až su k tomu słušali lany wólej a górki: „spěšne“, kisałe a zelene. Wšykno jo tak derje słoźeło, až gósći pópšawem njejsu kśěli (abo tak pšawje mógali) se póraś na pśiducy dwór. Ale organizatorka jo kradu glědała na casowy plan, a dla togo su se wšykne wutšobnje wuźěkowali za jeju góspodliwosć.
Pśiducna maminorěcna gósćinarka jo była Widnarjowa Liza. Jo pśibytnym akle raz pokazała swój dwór, źož južo styri lěta sama jo. Wósebnje zajmnej stej byłej stara śpa, źož su pśed wušej 100 lětami bydlili, a studnja. Zasej su se luźe gumno woglědali, a su pśi tom wjele nowych słowow nawuknuli. Awgustowe jabłuka su byli južo zdrjałe, a gósći su směli ned wót togo boma swójo jabłuko tergaś, a z tym to gumno ze wšyknymi zmysłami zapśimowaś.
Pótom jo hyšći swóje drobnostki z doma pśinjasła. Liza Widnarka ga jo wušywarka a teke šyjarka serbskich drastwow. Gaž jo zapust, musy kužde lěto wjele źowćow a žeńskich woblekaś. Wóna co to teke tym młodym dalej daś, aby se mógała ta stara wěda a kumšt teke nadalej wužywaś.
Pětk jo była prědna stacija Hochoski muzej Kólasko. Wjednik Werner Lehmann jo luźam teke tamne gumnyško pokazał. Tam jo teke grěda z kulkami. Kulki sajźi we wšakich mjasecach, aby mógali w septembrje, gaž buźo muzejowa noc, pokazaś wšykne źěła z kulkami, wót sajźenja až ku kopanju.
W muzeumje jo se wšaki zajmny stary rěd namakał, a Liza Widnarka, ako jo tam sobu była, jo tam była wótmólowana na dwěma staryma fotoma. K tomu jo mógała wjele wulicowaś.
Ale teke Wylem Lehmann, něgajšny ceptaŕ, šulski direktor, šołta a wjednik chora jo tam pśišeł, aby se rozgranjal serbski z luźimi. Hyšći źinsa jo jagaŕ, a jo wótegronił na pśikład na pšašanko, kake su jogo myslenja k tym wjelkam. Wósebnje zajmny jo był, co jo wulicował wó něgajšnej šulskej wucbje w Hochozy. Ga jo wón był ceptaŕ za serbšćinu, a ako domorodny Hochozaŕ jo mógał źiśam swóju narěc wucyś. Za to su byli starjejše wjelgin źěkowne, a wukniki su byli wótwórjone pśeśiwo tomu serbskemu. Móžno, až dla togo hyšći jo w Hochozy tak wjele luźi, ako serbski pówědaju. Gaž jo była hospitacija, jo tak powědał, ako jo dejał, a gaž su byli źurja zacynjone, jo zasej swóju rěc powědał!
Teke Hochoski šołta jo gósćam wopokazał swóju cesć, a jo wšake wulicował wó wejsańskej politice. Wažna jo tuchylu na pśikład diskusija wó tom, co buźo se staś w Luboraskej góli. Hochozarje maju ten tšach, až kśě jim zakazaś pśistup, gaž tam buźo totalny rezerwat za zwěrjeta. Diskusija k tomu hyšći trajo, a wón buźo ako šołta na kuždy pad wójowaś za zajmy Hochozarjow, jo gronił.
Slědna stacija jo był dwór Fryca Šulcikojca. Wón, skóro we tej góli bydlecy, jo wšake wulicował wó góli, a se wě jo teke swójo byśe pokazał. Ned pla swójogo gumna jo stara grobla, tak ako jo mógał Bórkowaŕ Jens Martin rědke rostliny pytaś. Něntejšny Pódstupimaŕ zběra ga južo 10 lět serbske mjenja rostlinow, a jo se mógał na tom dnju wjele nowego napisaś.
Šulcikojc Fryco jo wšake wulicował wó źěle na swójom dwórje. Jaskolicki su pla njogo we šesć gnězdach. Jogo karnikle mógu se w něgajšnem swinjeńcu licho pógibowaś, tamna póchłodna zemja tyjo tym karniklam, jo k wěsći dał. Wjelki su pla njogo w bliskosći byłi pśed dwěma lětoma, ale z togo casa, až tam twarje solarny park w tej góli, su se wjelki zgubili. Ale jelenje jo cesćej juž wiźeł, a gaž su take śopłe temperatury, su gniłe ako pjeńk, jo gronił. Jo se mógał tam ceło w bliskosći pógibowaś, a jelenje su samo lažece wóstali. Jo wulicował, až w lěśojskem casu jelenje jano žeru a spiju.
Rěcny campus jo kursistam wjele za jich znaśe serbskeje rěcy a teke wejsańskeje kultury pśinjasł. Ale teke Hochozarjam jo se to wjelgin spódobało. Dla togo su se ned dojadnali, až budu młode luźe we nazymjem kulki kopaś, a pśi tom se wě serbski se rozgranjaś. K tomu sajźiju pón kulkowe mlince, to jo južo wujadnane.
I. N.
Komentary k artikeloju
Lube luźe,
Dejm wam groniś, až źeki tomu artikloju znowa mója hutšoba dyboco a naźejam se, až wjas Hochoza možo se staś twardnicu dolnoserskej rěcy. Wjaselim se, až we jsy žywe su take luźe ako Wylem Lehmann, něgajšny cep¬taŕ, šulski direktor, šołta a wjednik chora. Teke slědne zdaśia togo artikla njasu naźeju za tranje serskeje rěcy. Pótakem naźejam se, až gjardosć a prestiža serskej rěcy znowa namakaś swójo město w jsy. Mimo wjelikego ateisma w cełej Dolnej Łužycy, toś naźejam se, až jo možnosć w Hochosej cerkwji jo kuždu njezeli serski prjatkowaś. Pótakem wšyknym Hochozarjam žycym wjele wjasela z nałožowanja a dalej dawanja serskej rěcy, a teke huspjecha młodym za huknjenje tu rědnej rěcy. Z hutšobnym postrowom Tomasz Olgierd Major z Maszewa w Polskej.