Ako njewjesta jo burska šła na wěrowanje
Grete Rybakowa − jadna wót maminorěcnych Strjažowarjow
We wejsnem źělu Strjažow bydli źinsa wokoło 400 luźi, a wjele z nich ma serbske kórjenje. Ale mało jich jo, ako serbski wuměju wót doma. Grete Rybakowa (83) jo jadna wót tych maminorěcnych. Jeje nan Kito Becker jo cytał Nowy Casnik, jo samo napisał artikele wó tom, což jo se tegdy stało w Strjažowje. „Mój nan jo rad do rybow šeł, dla tog’ jo był nutśi we tom zjadnośeństwje serbskich błośańskich rybarjow. Wylem Bjero, ako jo był redaktor Casnika, jo tomu zjadnośeństwu prědk stojał. Togo jo mój nan derje znał a se z nim rad serbski wulicował“, domarkujo se źowka. Jeje mama jo burska chójźiła, bu burska zakopana 1963.
Kak dłujko jo jeje źowka Gertrud burska chójźiła? „Móžo byś, až do srjejź 60tych lět. Ja som burska górjej brana. Pla fararja Šwjele smy musali katechizm a ten Wóścenas z głowy wěźeś na serbske. Rozmjej, až som ako njewjesta tek burska šła na wěrowanje. Musym pak groniś, až som pjerwjej schylami teke bergarska chójźiła.“
Grete Rybakowa jo pśed dwěma lětoma dejmantnu swajźbu swěśiła ze swójim Paulom. We tom samem lěśe jo wón wumrěł. Jogo smjerś ju źinsa casy bejnje tužy. Na gluku ma źiśi a šwigerźiśi, kenž su za nju tam. Pěśoch synow ma a dwě źowce, ale nic wšykne bydle w Strjažowje. Ze synom Horstom a togo familiju bydli pód jadnym kšywom. Kuždy ma swójo rědne bydlenje a swój seperatny zachod do domu. „Howko, źož bydlim, to jo ten chrom, ak smej se natwariłej, mój cłowjek a ja. 1959 smej zachopiłej twariś. Rucnikarje su wjele źěłali a susedy su pomogli. Lěto pózdźej smej zaśěgnułej“, spomnjejo se Grete Rybakowa. Sedym źiśi jo gromaźe ze swójim Paulom měła. Za maś teliko źiśi njejo to žywjenje lažke było, pśeto daniž pałkańska mašina daniž womywańska mašina njejo jej to źěło wólažcyła. Wšykno z ruku jo musała gótowaś.
Swójim źiśam jo wšo sobu dała, aby z nich něco pórědnego wordowało. Ale swóju serbsku maminu rěc njejo jim dalej dała. Dla cogo nic? „Mój cłowjek njejo serbski wuměł a jomu klubu jo była rěc w familiji jano nimska.“
Paul Rybak jo póchadał z Pódzajtšneje Pšuskeje. Serbowała jo manźelska jano z nanom a znatymi ze jsy. Kak jo se Paul Rybak dostał do serbskego Strjažowa? „Wina“ na tom su byli Strjažowarki wót žeńskeceje pomocy: „Te su se 1945 cesto do města wupórali do togo lacareta, w kótaremž su lažali zranjone wójnske popajźone, wobwachowane wót ruskich wójakow. Ten lacaret jo tegdy był tam, źož jo źinsa ten Dolnoserbski gymnazium. Gaž jo Dešański mlokowy kutšaŕ pśijěł do našeje wjaski pó mlokowe kany, pón su směli cłonki žeńskeje pomocy z nim jěś sobu na kónjecem wózu až do Chóśebuza. Blisko lacareta jo krotko zastał, pón jo jěł dalej do mlokarnje. Strjažowarki njejsu z proznymi rukami šli ku tym chórym. Póscynjane skiby a kulkowy salat su jim pśinjasli sobu.“
W Strjažowje su trjebali burowki nuznje pomoc, pśeto jich muske njejsu byli hyšći slědk z wójny. Dla togo su nawabili Strjažowarki młodych kjarlow w lacareśe za rolnikarske źěło na lanźe. Młogim kjarlam jo se pón raźiło, z lacareta wuběgnuś, kšajžu w nocy. Mjazy nimi běšo Paul Rybak, ryjnučki a plěchaty młody muski. „Žednje njeby se zaglědała do takego“, twarźi Grete Rybakowa. Ale ten cuzy jo pilnje źěłał a se zmógnuł. Ako stej se wobej pón z pśigódu zmakałej na zapusće 1946, jo Grete z tym Paulom rada rejowała. Južor w maju 1947 jo była swajźba.
Co jo zwóstało kněni Rybakowej wót togo manźelstwa, kótarež jo 60 lět źaržało? Fota w familijowem albumje a dopomnjeśa, kenž njamóžo jej nichten weześ. Za 83lětnu žeńsku źo to žywjenje dalej. Wóna jo źěkowna, až móžo sebje sama dosć derje zastaraś, až móžo to a druge w gumnje hyšći gótowaś a až móžo byś gromaźe raz wob mjasec z tymi staršymi wósadnymi wót žeńskecego krejza: „Slědny raz som pódla Höfnarki sejźeła. Ta chapja ze mnu pśecej ned serbski powědaś, źožkuli se zmakajomej. Tenraz smej se zas rědnje wulicowałej. Jadno serbske słowko pak njejsmej wěcej wěźełej. Mej smej pón tak dłujko badałej, až smej to wuzbadałej. Tak to jo z tymi starymi luźimi, gaž njamógu kuždy źeń serbski se wulicowaś, ale jano tam a zas“, gódnośi Rybakojc Grete.
A. D.
Komentary k artikeloju
Cesciwa kneni Rybakowa,zycym wam 100 let zywjenja,a gluki,a Bozego zognowanja.Luzie kak kneni Grete,to su pokłady Dolneje Łużycy,togodla aż woni mogu młoziznu a dorosscenych wucys maminorecny - serski.
Psijasel Serbow Witold z Polskeje