Pśed kuždym pósejźenim mały rěcny kurs
Serbski wuběrk wokrejsa jo wobradował prědny raz w nowej legislaturnej perioźe
Cłonki wokrejsnego sejma Sprjewja-Nysa (SPN) se njezmakaju jano na tych 4 abo 5 pósejźenjach wob lěto, ale swójo głowne źěło gótuju we swójich frakcijach a wósebnje pak w tych wušej 10 wšakich wuběrkach (Ausschüsse), kótarež wobstoje pśi wokrejsnem parlamenśe w Baršću. Jaden z nich jo hyšći „młody” a nowy – ga ten za serbske nastupnosći, krotko: ten serbski wuběrk. Akle pśed 10 lětami běchu jen załožyli, a w zachadnyma dwěma legislaturnyma periodoma jo wón južo wjele dobrego a wužytnego naźěłał. To wósebne pśi tom jo to, až jo wokrejs SPN ten jadnučki w cełej Dolnej a Górnej Łužycy, źož jo taki serbski wuběrk.
Teke w tśeśej legislaturnej perioźe – to groni, až do lěta 2013 – změju we wokrejsu SPN zasej serbski wuběrk. Pó komunalnem wuzwólowanju łoni w septembrje a pó konstituěrowanju nowego wokrejsnego sejma su teke wutwórili serbski wuběrk. Styri frakcije su do njogo pósłali swójich zastupnikow: CDU dr. Michała Hajdana, serbskego pśedsedarja wokrejsnego sejma, a Freda Kaisera, serbskego šołtu w Dešnje, SPD Siegberta Budyšina z Myšyna, „Lěwica” Bórkojskego serbskego šołtu Měta Šmyta a frakcija „Freie Bürger” dr. Dietmara Rittela. To zajmne pśi tom jo, až jo se dr. Michał Hajdan ako pśedsedaŕ głownego wuběrka sam rozsuźił, až co w serbskem wuběrku zasej ako oficialny cłonk sobuźěłaś. „Ako pśedsedaŕ wokrejsnego sejma a ako Serb cu pśecej informowany byś, kak wuglěda ze serbskim žywjenim we wokrejsu”, jo wón Casnikoju gronił. Wuběrk nawjedujo tak ako w slědnej legislaturnej perioźe dalej Fred Kaiser, za jogo zastupnika su wuzwólili dr. Dietmara Rittela.
Gaž jo se serbski wuběrk wokrejsa SPN 11. měrca zmakał k swójomu prědnemu pósejźenju we Wokrejsnem domje w Baršću, jo wón měł dwa wažnej nadawka: k prědnemu jo dejał „wótžognowaś” sobuźěło tśich wěcywuznatych (sachkundige) wobydlarjow we wuběrku. To su Karin Kalawcyna z Turjeja, Ursula Krawcowa z Janšojc a Guido Kabiš z Bórkow, ceptaŕ na Dolnoserbskem gymnaziumje.
A k drugemu jo wuběrk se w žywej diskusiji na to dojadnał, z kakimi temami a głownymi problemami budu se lětosa zaběraś. Tak ako w slědnem casu budu we srjejźišću stojaś dalej šulske problemy a spěchowanje dolnoserbskeje rěcy. Južo na swójom pśiducem pósejźenju 13. maja buźo to grono wó aktualnej situaciji na Dolnoserbskem gymnaziumje. Až jo to wjelgin notne, jo wósebnje wustajił Siegbert Budyšin, kótaregož dwě źowce tuchylu na tej serbskej šuli w měsće wuknjotej a tak wón derje, z prědneje ruki, wě, źo tam na tej šuli tuchylu klěco.
W diskusiji wó pśiducem źěle wuběrka jo dr. Michał Hajdan na to pokazał, až dej wón wěcej ako dotychměst zjawnosć (Öffentlichkeit) informěrowaś. Wobjadne su se byli teke wšykne pśibytne, až kśě swóje wobradowanja w pśichoźe pśewjasć za wětšy źěl we dwójorěcnych komunach, aby mógali luźe z wuběrkom wó swójich starosćach powědaś. Prědny raz co wuběrk pśewjasć pśed kuždeju zgromaźinu połgóźinski krotki kurs w dolnoserbskej rěcy. Taki jo naraźiła Kerstin Kosakowa ako zagronita za serbske nastupnosći we wokrejsnem zastojnstwje w Baršću, a Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu buźo ten kurs pśewjasć.
Pó wobzamknjenju źěłowego plana jo Horst Adam, cłonk župnego pśedsedarstwa, pśibytnych informěrował wó aktualnych problemach a nazgónjenjach (Erfahrungen) w politice z mjeńšynami a ludowymi a etniskimi kupkami w Europje. Mjazy drugim jo k wěsći dał, až jo w 36 europskich krajach z wušej 1 mio. wobydlarjow něźi 330 narodnych mjeńšynow žywych, a až jo kuždy 7. wobydlaŕ w Europje pśisłušnik takeje mjeńšyny. Ako wjelgin dobry pśikład za pśikładne wobchadanje (Umgang) z mjeńšynu jo mjenował Połdnjowu Tirolsku w Italskej, źož maju tamne nimske wobydlarje šyroku awtonomiju. Teke w Hungorskej maju taki model, źož mógu narodne mjeńšyny – jich jo tam dogromady 13 – za wětšy źěl sami rědowaś swójo narodne, šulske a kulturne žywjenje. Wětšy źěl europskich statow ma we swójej wustawje (Verfassung) pšawa narodnych mjeńšynow zapisane, Nimska bóžko nic. Teke EU ma se śěžko z płaśecymi kaznjami šćitaś a spěchowaś mjeńšyny.
Cłonki serbskego wuběrka su gronili, až su take informacije z Europy za nich wjelgin wažne, dokulaž wiźe, až maju teke w drugich statach starosći a wuspěchy w mjeńšynowej politice. Naraźili su, aby se dejało w Casniku cesćej wó takich nazgónjenjach w drugich statach pisaś.
H. A.