Łužyca ako krajina grodow
Co nam stare grody wó něgajšnem žywjenju pśeraźiju
Skóro w kuždej jsy a w kuždem měsće mamy w Dolnej Łužycy stary grod. Raz wuznamny a wjeliki, raz mały, wótzabyty a zarosćony. Cogodla mamy how tak wjele grodow ze 10. stolěśa? Kaki wóznam su měli? Za co su naše prědowniki je wužywali? Na take pšašanja archeologi źinsa hyšci njamógu dokradnje wótegroniś. W kradu zajmnem pśednosku jo archeolog Ralf Gebuhr w slědnem tyźenju w Lubinskej radnicy toś tu temu wót wšakorakich bokow wobswětlił. Ralf Gebuhr, kenž jo wjele lět wó grodach w Dolnej Łužycy slěźił, jo wulicował wó wóznamje słowa „Burg“, což jo pśiswójźbne ze słowoma „Berg“ a „bergen“ (schützen), ale teke na pśikład ze serbskim słowom „grod“.
W 19. stolěśu, gaž su w casu romantiki srjejźowěk zasej „najšli“, su zachopjeńki archeologiskego wuslěźenja teke w našych stronach. Zawěsće su rane slěźarje teke na tudejše grody starcyli. Znaty Barlinski gójc Rudolf Virchow na pśikład jo grod w Bórkowach wurywał a pśeslěźił.
Te snadne zawóstanki ale njejsu něgajšnym slěźarjam wjele pśeraźili wó swójich stawiznach, togodla su musali se wědomnostniki wšake wumysliś. Temple su dejali te grody byś, źož su słowjańske luźe słužyli swójim tatańskim bogam. Pla Theodora Fontana na pśikład, w jogo „Wanderungen durch die Mark Brandenburg“, dajo se wó tom cytaś. Teke za wjelike rowy ze zemje su te grody měli. A tak jo wjerch Pückler, kenž jo gronił: „Parki muse wobraze tudejšego zemjaństwa byś.“, sebje swóju zakopowańsku pyramidu ze zemje twarił. Druge zemjany su te stare grody na swójich gruntach do parkow zatwarili a pó swójich pśedstajenjach wugótowali.
Něntejšne slěźenja pokažu pak do hynakšego směra. Ako šćit a městno copanja (Rückzug) se grody něnto woglědaju, teke ako městna, zož su se něga kněžyli a suźili. W paźe Chóśebuskego groda jo se ten wuznam městna až do źinsajšnego wobchował a až do źinsajšnego dnja na městnje starego słowjańskego groda sudnistwo stoj.
Weto wóstanjo wjele njejasnego a na archeologow hyšći wjele źěła caka. A zajmce regionalnych stawiznow z Lubina a wokoliny mógu se na dalšne pśednoski, organizěrowane wót Šule za dolnoserbsku rěc a kulturu, wjaseliś.
D.Š.