Njejo wěźeła, až gólc jo k njej chójźił na fryju
Wótpołdnjo wulicowanjow a spominanjow na stare case – Pójsynoga jo kazała Drjenowarjam na pśězu
Drjenow/Drehnow. Šula za dolnoserbsku rěc a kulturu bitujo we swójom semesterskem programje wšakorake kurse a zarědowanja (Veranstaltungen) we swójom domje, ale teke zwenka njogo. Serbske maminorěcne luźe we tych jsach wokoło Picnja a Chóśebuza znaju wjednicu rěcneje šule Mariju Elikowska-Winklerowu a ju lubuju w roli powědateje a pśecej narskeje pójsynogi. We wóterych jsach jo luźam teke lětosa zas kazała na pśězu. Zachopjeńk februara smy z pójsynogu byli w Drjenowje. W gmejnskem běrowje jo było wšykno derje pśigótowane. Drjenojski šołta Fryco Kšamaŕ jo kamjeny wutopił, jo blidka gromadu zestajał a jo pśinjasł kanki kafeja a burski tykańc, kótaryž jogo žeńska Johanna tym „pśěźarkam” jo napjakła. Pśi nalewanju kafeja su šołśe pomagali „pśěźarki”, ako Mušyc Ursel, Anamarja Hochbrachtowa a Regelic Renate.
Pśi bliźe su pón sejźeli ceła šwita žeńskich a dwa muskej ze jsy a ze susedneje Hochoze Lizka Wiednerowa, znata ako woblekarka a wušywarka burskeje drastwy. Šesć Drjenojskich zapustarkow jo ta Hochozarka lětosa wuwoblekała. Pójsynoga jo se wjaseliła, až starše Drjenojske su jej pó serbsku wulicowali wó pśězy, wejsnych tšojeńkach a wósebnosćach pjerwjej. Šołta Fryco Kšamaŕ jo cytał krotki artikel ze Serbskego Casnika wót lěta 1929, w kótaremž źo wó wuzwólowanju šołty w Drjenowje. (Casnik jo se k tomu wumyslił pśigódne nadpismo: „Pśi berteliku paleńca se wam wusmjeju”. Artikel móžośo na tom boce cytaś.) Reklamu jo gótowała šołta za Spise Mata Kosyka, ako su wujšli w Ludowem nakładnistwje Domowina w Budyšnje. Mjazy gódami a nowym lětom jo wón cytał Kosykowu „Serbsku swajźbu w Błotach”, pisanu w heksameterach. „Toś ta rědnje wězana rěc jo taka bogata, až som se wósebne słowa, ako my źinsa wěcej tak cesto njewužywamy, wupisał a napisał na cedlik. Te cu ja wam rad prědk lazowaś.” Šołta co samo cełu zběrku zestajiś z rědko wužywanymi serbskimi słowami.
Naglěd, co to jo?
Fryco Kšamaŕ jo cytał scenu ze „Serbskeje swajźby w Błotach”, źož jo šło wó słowo naglěd. Ten šołta, wó cogož se w eposu jadna, pśiźašo nutś a jo tym głažarkam, tym, což tam su tu póstolu tym pśiducnyma manźelskima pśigótowali, gronjašo: Wy buźośo tak dłujko na tu póstolu glědaś, až tam b’źo nastaś naglěd. Drjenojske pśězarki a šołta su měnili, až ma słowo naglěd dwa wóznama. We scenje togo Kosykowego eposa ma něco cyniś z pśiwěru. Pjerwjej ga su Serby wěrili, až jaden schórjejo, gaž něźi něcht zle na njogo glěda a wuźěra. Wó takem złem naglěźe jo jadna pśězarka wěźeła špruch: „Guba jo se wótcynjała, głowa jo se bóleła, to jo gótował naglěd.”
Cybulic a Bjatkaric
W lěśe 1652, styri lěta pó 30lětnej wójnje, su wordowali luźe w Drjenowje a w drugich jsach licone a kuždemu dwóroju su pśipisali žeńskece mě. Fryco Kšamaŕ jo měł tu lisćinu sobu a jo ju wokoło dał, aby wšykne cytali te mjenja. „Našym suseźinam su gronili Bachańcojc, ale za nas su to stawnje Cybulic byli. Naša mama jo roźona Bjatkaric a toś nam do dwóru gronje Bjatkaric”, jo wujasnił Fryco Kšamaŕ a jo pśidał: „Te, ako pśiśěgnu scełego pśeśiwo tej tradiciji woboraś njamógu. Pśez to, až mamy tak wjele wót tych Pipkowych, Markusowych a Markušowych, dostanu pśiśěgnjone familije to žeńskece mě togo doma, togo dwóra.
Na Wětšowe z pomocu nawigatora
Strony a zagony wokoło Drjenowa maju wšuźi hyšći źinsa swóje serbske mjenja. Renate Regelowa jo groniła, až samo nawigatory su na to serbske programěrowane. Jeje šwigersyn jo kśěł z awtom dojěś na Regelojc łuku, ak ma za serbske mě Wětšowe (na nimski = windiges Feld). Do nawigatora jo zapódał Wetschowe, a glej, wón jo se kradu dostał na tu łuku.
Budyn a wjas
W drugich jsach su chude bydlili na Hugonje a do togo Hugona swójo zbóžo na pastwu gónili. W Drjenowje su bydlili te bogate burja we jsy a te chude su měli w drugem źělu jsy take małe budki. Tomu wejsnemu źěloju su pón gronili Budyn. „Ale źinsa jo to skóro nawopak. Źinsa su te burja chude a tam w Budynje bydle te bogate. Na sportowem swěźenju grajo wjas pśecej pśeśiwo Budynoju. A něto jo se nam raz skóńcnje zglucyło, až wejsanarje su tu kopańcu dobyli. Howacej su byli pśecej Budynarje te lěpše”, jo Fryco Kšamaŕ pójsynoze k wěsći dał.
Pśěza, šabernak a fryjarje
Pójsynoga jo kśěła wjele wěźeś wó pśězy. A toś su Piateric Ani, Šemskowa Marjana a Pontowa Johanna swóje mórzgi napinali. Dopomnjeli su se pón na młogu luštnu anekdotku. Piaterka jo wuchwaliła Drjenojske kawalěry, ak pó pśězy su tym źowćam młogi raz pomogli njasć to kólasko domoj. „Ja som měła daloku drogu domoj. Kólasko som mójomu wujkoju dała njasć, ak jo bydlił we jsy. Poł drogi jo mě pak zastajił a jo ku mnjo gronił, až dejm se nutś do jsy wóženiś. My smy byli doma styri źowća.”
Marjana Šemskowa jo se domarkowała, až te gólcy su te kuźele pśi tych kólaskach wjelgin raźi zapalili. Te płomjenja su dejali byś znamje jich lubosći. „Ja som pśecej pśědła, ako smy ze šule byli. My smy wjele płata gótowali. Naša mama jo pśecej pśedawała ten płat. Ale wałmu njejsom pśědła. Wałmu njejo se dała nam pśěsć. Tu jo pśědła mama sama. Pjerwjej smy měli wše baranowe, wójcyne źate jaki, polowery a štrumpy.”
„Źo sćo chójźili na pśězu?” jo se pójsynoga wopšašała. „Do Košanojc, źož jo było wěcej tych burskich źowćow a do Šenkaric-Lehmannojc, źož su byli te kšomickarje” jo Werner Lehmann wótegronił. Na pśězy jo swóju Anu póznał. Ta njejo zaprědka nic wumarkowała, až ten Werner chójźi k njej na fryju. To jo było w januaru 1946. Z harmoniku jo gnał grat na pśězu a te źowća su rejowali z tymi gólcami, ale jano až do źaseśich. Pón su dejali te gólcy ze jśpy wen. Za to jo se starała ta kantorka Hanzelic Ana, ako jo za źowćami wupasowała. Pó źaseśich su pón te gólcy šabernak gótowali.
A. D.