Ja cu studowaś sorabistiku
Młoda gymnaziastka z Gór wšo to serbske pśewšo lubujo
W zachadnyma dwěma tyźenjoma su měli w LODCE w Chóśebuskem Serbskem domje pilnu pomocnicu. Jo tam wšake naźěłała, což jo było notne a wažne – mjazy drugim jo za internet pisała a zestajiła teksty, z kótarymiž se wabi za kupowanje a cytanje serbskich knigłow. Jej se groni Jennifer Dünnbierojc, 17 lět jo młoda, bydli na Górach w Bórkojskem amśe a jo něnto zakóńcyła 12. rědownju na Dolnoserbskem gymnaziumje. Dla cogo jo se we ferijach take źěło rowno w serbskej instituciji wupytała a co docełego to serbske za nju jo – wó tom smy se z Górjańskim źowćkom slědny tyźeń rozgranjali.
To źěło w LODCE, lěcrownož jo było bejnje krotke, jo jej gótowało wjelike wjasele, wjeliki špos, ako se groni. Tu ideju za to, how we wjelikich ferijach źěłaś a se z tym teke žedne pjenježki pśizasłužyś, jo dostała lětosa w nalěśu. Tam ga su se serbske institucije a Domowina w Dolnoserbskem gymnaziumje pśedstajili a wuknice a wukniki z 12. lětnika za to wabili, aby pózdźej pla nich źěłali. Teke w prozninach móžośo pśi nas źěłaś, aby se tšochu zeznali z praktiskim serbskim źěłom, jo se wuknicam a wuknikam do rady dało. A Jennifer njejo se dała dwójcy kazaś a pšosyś, jo se ned za tym pśipowěźeła w LODCE, a te su to z wjaslim zregistrěrowali a pśiwzeli. „Cu pózdźej raz na serbskem pólu źěłaś, a toś som ned tu góźbu wužyła, aby we ferijach se wopóznawała z tym, kak to pózdźej by mógało wuglědaś. Mimo togo som kśěła teke raz dolabowaś, kak to jo, gaž luźe kołowokoło tebje wjele serbski powědaju a lěc móžoš to teke“, jo Górjańska gymnaziastka Casnikoju groniła. To jo jej wjele pomagała a skšuśiła jeje wjelike žycenje, dolnoserbsku rěc pśecej lěpjej wuknuś, ju donawuknuś. A jolic se jej to raźijo, by rada w zbytnych ferijach źěłała hyšći w jadnej drugej serbskej instituciji. Ja cu dožywiś to serbske we wšednem žywjenju – jo měnjeca.
Take dobre nastajenje a myslenje k tomu serbskemu njejo pśi njej pśišło wót samego. Na Brjazyńskej šuli „Mato Kosyk“, do kótarejež Górjańske šulske źiśi chójźe, jo wuknuła wót małego dolnoserbsku rěc, wósebnje pla kněni Hötašoweje. Wósebnje starka, mama wót nana, jo ta była, ako jo ju k tomu spórała. „Ta słuša ku tym staršym luźam na Górach, ako serbski powědaju, a ako góle som se wót njeje wšake wótsłuchała a to a druge serbske słowo smej se pón teke groniłej. Gaž som pón pśišła ze šule domoj, som jej wulicowała, co smy wuknuli w serbskej wucbje“, jo se Jennifer domysliła na swój źiśecy šulski cas. A tež źinsa co starka wěźeś, co w měsće na tej serbski šuli wuknjo. Jo, casy glěda sobu do laptopa, na kótaremž jeje enkelźowka pyta casy w Starostowem nimsko-serbskem internetnem słowniku za serbskimi słowami. Jo, to jo to pšawe serbske słowo ako tam stoj, cesto starka groni. Mama – wóna póchada z Myšyna a wšake w serbskej rěcy wumějo – a nan njejstej źowku wót togo wótźaržałej, až se tak mócnje zaběra z tym serbskim. To jo twójo rozsuźenje, to jo twójo pózdźejše žywjenje – stej groniłej, gaž jo kśěła hyś na Dolnoserbski gymnazium a až co pó 13. rědowni, pó abiturje, studěrowaś w Lipsku sorabistiku a kulturu. Tam jo južo póbyła, jo se tam rozglědowała, jo se rozgranjała ze serbskim profesorom. Marcus Kóńcaŕ, ako tam studěrujo, jo jej wšo pokazał a jej taku pšawu słodku gubu na sorabistiku cynił.
Jennifer Dünnbierojc słuša k tym wuknikam na Dolnoserbskem gymnaziumje, kótarež ten cas tam za to mócnje wužywaju, aby tak wjele ako móžno wuknuli wót togo serbskego. „Za mnjo jo było to serbske, ta rěc, pśecej něco wjelgin rědnego. Jo, ja som wjelgin gjarda na to, až mógu how wuknuś tu rěc mójeje starkeje, ja ju lubuju, to jo to mójo. Cu byś žywa z dwěma rěcoma, a snaź hyšći z wěcej rěcami“, jo nam groniła. Togodla gótujo teke sobu we wugbaśowem kursu (Leistungskurs) „Serbšćina“. Pśi tom jej pak wjelgin mucy, až jano małka licba gymnaziastow se bóžko na tom wobźělijo. W 11. rědowni jo było jich 5, w 12. rědowni su to byli 4 a něnto w pśiducem 13. lětniku budu to jano hyšći 3! „Som wjele diskutěrowała z drugimi wuknikami wó tom, to pak bóžko njejo wjele pśinjasło. Pópšawem by dejał kuždy, kenž na našej serbskej šuli wuknjo a wucy, wěźeś, na kakej šuli wón jo, až jo to wósebna šula. To pla młogich bóžko tak njejo, to musym pśecej zasej dolabowaś. Ja pak wěm, chto ja som a co ja cu, njedajom se wót drugich wótźaržaś“, jo wóna měnjeca. Jeje pśedstajenja wó našej serbskej šuli su jasne: dej měś mócny a šyroki serbski profil, ceptarki a ceptarje deje wuměś serbsku rěc, nanejmjenjej pasiwnje. Ceła wucba, cełe šulske žywjenje dej byś na to serbske wusměrjone, a wósebnje ceptarje by se dejali z tym serbskim połnje identificěrowaś. Škóda – wóna groni – taka ta šula něnto bóžko njejo.
Górjańske źowćo jo dotychměst teke wužywyła druge móžnosći, aby serbski wuknuła a powědała. W dolnoserbskem cerkwinem žywjenju, pśi dolnoserbskich namšach sobu gótujo – cyta namšach, grajo sobu w cerkwinskich graśach ku gódam. Dešański faraŕ Hans-Christoph Schütt jo ju za to dobył. Sobu spiwa w šulskem chorje, a gaž se jej to co, wobźělijo se teke na tom abo drugem serbskem zarědowanju, na pśikład w Serbskem muzeju. Južo wjele lět tšubi na trompeśe w Brjazyńskem posawnowem chorje rowno tak ako jeje nan.
A něnto w pśiducych tyźenjach ma Jennifer Dünnbierojc gromaźe z drugimi młodostnymi na Górach źěła dosć a nadosć. Pó tom až kužde lěto campruju a zapustuju a teke rědny wusoki majski bom stajaju, kśě pó dłujckich lětach prědny raz zasej kokot swěśiś. 11. septembra kśě kokota zabijaś, a wšo dej pšawje bulaś. „Naša młoźina ga jo tuchylu wjelgin mócna“, optimistiski wšykno gódnośi. Lěcrownož se tšochu gniwa, až te pśiśěgnjone młode z města njekśě tak pšawje sobu gótowaś we wejsnem młoźinskem źěle. Co dejmy pak wót tych młodych wótcakaś, pšaša se Jennifer, gaž jich starjejše teke zboka stoje.
H. A.
Komentary k artikeloju
Južo dłujko som nic tak rowno rědnego ako w tom pśinosku njedožywił. Pótakem som se wjelgin wjaselił a hutšoba mnjo dybotała, až na Dolnoserbskem Gymnaziju w Chośebuzu hyšći su młode kenž za to serbske/serske zagorjone su. Brawo! Derje, až młode źowćo źěła za to serbske/serske a njetšachujo se groniś, až na gymnaziju felujo znajucych serbsku/sersku rěc cepatrjow a młodych zagorjonych za to serske/serbske jo mało. Wěcej wo tom budu na www.interserb.de pisaś. Z hutšobnym postrowom Waš pólski pśijaśel Tomasz Olgierd Major z Maszewa we Pólskej.