„Pśestańmy z narodnym pesimizmom”
Dr. Madlena Norbergowa pśedstajijo se ze swójimi myslami ako nowa županka
Lube Serby! Na wólbnej zgromaźinje w Janšojcach dnja 23.1. 2009 buch wuzwólona ako županka za župu Dolna Łužyca z.t. Cu se na tom městnje wuźěkowaś za wopokazanu dowěru a źěk wugroniś teke nowemu župnemu pśedsedarstwoju, ako co mě z radu a pódpěru pó boku stojaś. Rownocasnje cu se nanejwutšobnje wuźěkowaś pla doněntejšnego župana Pětša Petrika, ako jo swój amt zwěrnje styri lěta wugbał.
My smy w slědnych lětach w Dolnej Łužycy wjele za serbstwo wugbali. Na to móžomy gjarde byś. Smy doprědka pśišli ze serbskim źěłom, lěcrownož wobstojnosći njejsu pśecej tak rožojte byli. Smy za našo serbstwo wójowali, ako wjerašk by wobglědowała demonstraciji w Budyšynje a Barlinju, źož smy z našymi pśijaśelami za serbsku kulturu a serbske gódnoty na drogu šli. Toś ta wóla a toś ten zgromadny duch mě pógónijotej, serbstwo w Bramborskej ako županka dalej wuwijaś. Wiźim pśi tom někotare śěžyšća, ako mě na wutšobje laže:
Serbstwo a naš region
Łužyca jo jaden wěcejkulturny region, źož to serbske ma historiski a źinsa swójo kšute městno. W našom se tak malsnje pśeměnjecem swěśe, źož teke góspodarstwo jo instabilne, móžo domownja něco konstantnego a wobstawnego byś. Naša identita jo wězana na naš region, źož naše kórjenje su. Serbstwo wobogaśijo našu Łužycu, měnim, až teke nimske luźe to wěcej a wěcej rozměju a akceptěruju. Smy na dobrej droze, to serbske ako samorozmějucy faktor w regionje etablěrowaś, na pś. w turizmje, ako kulturne bogatstwo, ako rucnikarsku wósebnosć, ako srjejźišćo za młoźinske źěło, ako partnaŕ za projekty pśez granice – wósebnje z pólskimi partnarjami a se wě w kubłańskem systemje. Aby Serby mógali we Łužycy dalej sobu powědaś, dejmy zaměrnje naše žycenja wugroniś, z dobrymi idejami pśeznaniś a partnarje dobyś. K tomu jo trěbne, až Serby su wiźeś a słyšaś w regionje. Tak, njechowajśo se, wuznajśo se k njomu – jano tak móžomy akceptancu a respekt dobyś.
Serbska rěc
Połoženje serbskeje rěcy jo śěžke. Serbska kultura by była pak jano połojcna, njeby-li wěcej rěc słušała k njej. Cu se wuźěkowaś pla wšych starjejšych, ako su swójim źiśam serbsku rěc do kólebki połožyli. Wěm teke, až su luźe pólskego, českego a samo nimskego póchada, ako našu rěc lubuju a ju raźi a wjelgin derje powědaju. Wiźim, až se wjele dorosćonych procujo serbski nawuknuś. Pśez serbsku šulsku wucbu a wósebnje pśez bilingualny rěcny program WITAJ mamy źinsa ceło nowe wuměnjenja za zdźaržanje serbskeje rěcy. WITAJ – to jo wuspěch! To jo rěcny projekt, ako w Nimskej ma pilotowy charakter! Ja som pśeznanjona wó jogo dalšnem pozitiwnem wuwiśu, wiźim jen ako šansu a budu wšo za to cyniś, až jo nawuknjenje serbskeje rěcy dalej garantowane. Cu se w tom zmysle teke zasajźiś za Dolnoserbski gymnazium a ceptarje a wukniki dobyś, aby wóni swóje rěcne znaśa wěcej nałožowali.
Rezerwy, což serbske powědanje nastupa, wiźim rowno w našych institucijach. Jano pśez powědanje móžo kuždy zwucowaś a pśinawuknuś. Nic pśestaś, gaž te słowa raz feluju, ale se mjazsobu wupomogaś abo teke pitśu měšaś – głowna wěc, až jo wóla tam, serbski powědaś.
Cu na tom městnje teke raz te luźe wuzwignuś, ako zwenka institucijow pśez literarne, wuměłske, nabóžninske abo wědomnostne źěło k tomu pśinosuju to serbske pisne słowo wuwijaś a zdźaržaś. How se źěła za našo narodne derbstwo! Mějmy wěcej cesćownosći pśed našymi procowarjami našogo casa!
Dejmy wósebnje młodšych luźi za to dobyś, aby pśistup k rěcy namakali. To źo, gaž my sami rěc za wažnu mamy a jim lubosć k rěcy dalej dajomy. Wěm, až wšake młodostne kśě wěcej serbski powědaś a jano njewěźe, kak zachopiś. Za to jo jadnory recept: kuždy serbski wumějucy ma słušnosć z kuždym wuknjecym serbski powedaś, teke, gaž to jo napinajuce na zachopjeńku. Ale hynac to njejźo. Zdźaržanje rěcy njejo jano nadawk institucijow: Rěcnego centruma WITAJ a Dolnoserbskego gymnaziuma, ABCja, Rěcneje šule, źiśownjow, šulow, Serbskego rozgłosa, Nowego Casnika, Płomjenja, Serbskego Muzeuma, LODKI a Domowiny, Załožby za serbski lud abo Serbskego instituta. To jo nadawk cełeje rěcneje zgromadnosći, kuždego z nas.
Serbske struktury
Župa Dolna Łužyca z.t. jo kšywowy zwězk za 37 Domowinskich kupkow a 18 towaristwow.
To jo dobra narodna baza. Regionalna samostatnosć nam tyjo. Mamy w Chóśebuzu Serbski dom a wótźělenja skóro wšych serbskich institucijow. Zwěsćim pak wšuźi asymetriske poměry ku Górnej Łužycy! Cogodla njeby dejali głownoamtskego župana/županki měś, gaž jo pśedwiźony głownoamtski pśedsedaŕ Domowiny? A cogodla su wšykne referenty Domowiny w Budyšynje? Cogodla njamamy w Dolnej Łužycy našu/ogo wěcywobźěłarku/arja za finance? Cogodla nic zagronitego za computerowu techniku? Wótegrona ako how a tam słyšym, njejsu pśeznanjece. Wótcakujom wót nowych strukturow „pozitiwnu diskriminaciju” za Dolnu Łužycu, ako se teke wót Załožby za serbski lud pódkłaźo. Gaž móžomy w jadnej analyzy Europskeje rady z lěta 2008 cytaś, až dolnoserbska rěc jo wósebnje wobgrozona, pón wiźim narodnu winowatosć, dolnoserbsku rěc a dolnoserbske narodne źěło wósebnje pódpěrowaś. Naše institucije maju w pśerězku jano 1/3 personala w pśirownanju z Górneju Łužycu. Domowina – župa Dolna Łužyca z.t. w uniji z Radu za serbske nastupnosći, ze serbskimi wuběrkami a zagronitymi za serbske pšašanja ma dobre móžnosći, narodnu politiku dalej doprědka spóraś.
Naše partnarje
My mamy a trjebamy jano jadnu narodnu organizaciju. Witam pak, až teke druge zjadnośeństwa se zasajźuju za serbsku wěc. Na zakłaźe mjazsobnego a spšawnego respekta, buźo městno za wšyknych! Móžomy jano něco dojśpiś, gaž naše mócy efektiwnje zjadnośijomy. Kuždy jo witany, kuždy ze swójimi talentami a darami aby na swójom městnje něco za to serbske wugbał. Snaź se mě zglucyjo, rowno ako žeńska-županka a z kśesćijańskego doma póchadajuca Serbowka, wurownajucy a zwězujucy statkowaś.
We tom zmysle mě wósebnje wutšobu grějo, až bóže słowo w serbskej rěcy jo zasej ten słup narodnego žywjenja. Kupka Serbska namša jo wóswěśiła łoni swójo 20 lětne wobstaśe. Wutšobny źěk wšyknym, ako se tak pilnje za rozkwiśe serbskego słowa w cerkwi pilnuju! Zawěsće trjebamy serbskego fararja a dejmy ewangelsku cerkwju dalej napominaś k rozwězanju togo pšašanja.
Wiźim wjele drugich iniciatiwow, to serbske zapśěgnuś. Comy se wótwóriś luźam, towaristwam abo institucijam, ako kśě nam pó boku stojaś. Su teke nimske partnarje. Mimo nich njebuźomy kapabelne k eksistency, pótakem buźom intensiwnje dialog pytaś a jich pśeznaniś, až prestiž serbstwa móžo se pśez jich sobuźěło pówušyś. Jaden taki nowo dobydnjony partnaŕ jo Techniska uniwersita w Chóśebuzu, ako serbske projekty realizěrujo, kaž njedawno projekt Krabat. Mamy inteligentnu młoźinu, ako jo inowatiwna a se wuznajo w modernych medijach a wirtuelnem swěśe. Tam buźo jadno z našych pólow statkowanja w pśichoźe. Mam za móžne, až serbstwo dalej kšaca z modernym casom! – Lube młodostne a kreatiwne luźe, cu hyšći lěpjej tu drogu k wam namakaś a wam forum daś, aby rowno wy z fryšnymi idejami nam póstarcenja dawali. My by was raźi witali we Domowinje, ale sćo teke howacej rad wiźone!
Serbski sedleński rum
Smy južo wjeliki źěl serbskeje substance pśez znicenje našych jsow zgubili. Mě to we wutšobje bóli. Stojm togodla za „Ludoweju iniciatiwu pśeśiwo nowym wuglowym jamam”. Som wjelgin spokojom, až župa Dolna Łužyca jo jej pśistupiła. Njebuźomy koncernoju Vattenfalloju togodla napśeśiwna móc, za to smy pśesłabe, ale comy pśecej zasej na to pokazaś, až ekonomiske pominanje zawinujo etniske tšuśe. Našu naźeju móžomy how pak jano stajiś na wobswětowe zjadnośeństwa a na globalnu nowu wobswětowu politiku.
Kóńcne słowo na drogu
Pśestańmy z narodnym pesimizmom! Wjele se tšoj a wjele se gótujo. Daś nam to serbske źěło wjasele gótujo, nas zwěžo a zmócnijo, nas gjardych wucynijo! My njejsmy nic pitśitśku mjenjejgódne ako wšykne druge ludy na swěśe!
Dr. Madlena Norbergowa
Komentary k artikeloju
Luba redakcija,
Som se wjelgi zwjaselił, až nowa županka za župu Dolna Łužyca jo kněni Dr. Madlena Norbergowa, kótaraž jo kradu wótwórjona za sersku rěc a co něco pozitiwnego napóraś za to serske. Toś južo titel artikela sam wjele pozitiwnego njaso. Naźejam se, až pśez nju towristwje Domowina a Ponaschemu hordujotej se blišej, a teke do cerkwinego žywjenja buźo se młoźina zapśěgnuś. Pótakem žycym jej wšykno to nejlěpše a wjele huspěcha za to serske źělo. Z hutsobnym póstrowom Tomasz Olgierd Major z Maszewa w Pólskej.