Kołacowe śěsto trjeba sol
Lejna Theurichowa z Chóśebuza pjaco sebje kołace sama doma w kuchni
Krotko do prědnego adwenta smy woglědali k Lejnje Theurichowej, ako bydli z cłowjekom w małem domje w Chóśebuzu-Modłeji. Regionalna powědarka Domowinskeje župy Dolna Łužyca na wuměńku měša až do źinsajšnego sobu w serbskem žywjenju: ako pśedsedarka Rady Załožby za serbski lud, spiwarka w chorje „Łužyca“, ako hobby-mólarka a wjednica źěłoweje kupki za serbske nałogi na Dolnoserbskem gymnaziumje. We našom rozgronje z njeju pak njejo šło daniž wó jeje politiski angažement daniž wó jeje wuměłske twórjenje. Tenraz smy kśěli ju pśedstajiś ako pjakarku kołacow...
Tšny nazymskego słynjaška padaju pśez głažane terasowe źurja do Theurichojc kuchnje. Słyńcne swětło a njewidne topjenje pód špundowanim topitej derje. Na kuchniskem bliźe su pśigótowane wšykne pśicynki, kenž za pjacenje kołacow trjebaš.
Pśipódla stoj wjelika škla, do kótarejež Lejna Theurichowa pśez kśidu muku wósujo. „Dajo wósebnu muku za kołac, n.p. w Kauflanźe. Ja wzejom źinsa muku wót Kathi typa 405. Chtož co, ten móžo wześ carnu muku (Vollkornmehl). Toś taki kołac pak hynac słoźi a hynac wónja“, wě góspoza.
Z 2,5 punta muki pśigótujo śěsto. Nejpjerwjej pśigótujo depku wesrjejź muki a grějo poł litra mloka na elektri-skich kamjenjach. Temperatura mloka njesmějo wuša byś ako 60 °C. Do teje pśigótowaneje depki scynijo cukor, 4 štuki droždźejow a něco mloka. Z palcami rozdrobjujo droždźeje a do nich pódměšujo muku. Radnu chylu z ruku pilnje źěła. „Kak wjele wót togo mloka bjerjoš, to jo pópšawem wšojadno. Głowna wěc jo, až na kóńcu su te droždźeje cele rozpušćone a až to śopłe mloko njelenjoš direktnje do droždźejow“, groni Lejna Theurichowa. To guste droždźejowe mloko, kótaregož wjerch se zachopijo puchoriś, dej se nět gibaś. Maksimalnje 20 minutow. Aby droždźeje se pšawje gibali, pjakarka je pósypjo z cukorom.
Někotare pśicynki dajo wóna ned na zachopjeńku do šklě. To se wě, nic direktnje do muki, ale do šklě na kšomu. Ako prědne jo to 15 gramow soli.
Z pomocu kuchniskeje mašiny (wóna ma super Vorwerk-mašinu) łupinu dweju citronowu rozkuskujo. K tomu dajo pitśitśku (Prise) cukora. Zrozkuskowanu łupinu dajo sobu do šklě na kšomu, k tomu vaniljowy cukor.
Trěbne mandle jo južor źeń do togo pśigótowała: „Mandle som cora wjacor za krotki cas dała do góruceje wódy, aby łupina se rozmokała. Dwě góźinje som je pón běliła, jano te nejlěpše som za kołac wubrała. Bělone mandle zewšym njekupujom, te ga su juž tšochu wuschnjone.“
Jadna tśeśina mandlow se něto rozkuskujo w kuchniskej mašinje do gropnjejšych kusackow. „Ja cu mandle móc kusaś w kołacu“, měni wuměńkarka. Drugi źěl rozkuskujo juž tšochu dokradnjej. Zbytk jo tak zemlaty, až by se góźeł za gótowanje marcipana.
„Butru za kołac njesmějoš pśeškrěś w panweji. To jo mója mama mě wukazała. Wóna to wě wót pjakarja wu nas doma w Smječkecach/Schmeckwitz. Butra dej byś tak měka, až dajo se lažko z muku a drugimi pśicynkami měšaś. Kołacowe śěsto musy słoźeś za solu, pśeto rozynki, citronat, mandle a warstka pudrowego cukora dowokoła kołaca su wše słodke“, rozkładujo Lejna Theurichowa.
Pó něźi 20 minutach wótpórajo běłe rubišćo, z kótarymž jo była škla pókšyta. A glej, to guste droždźejowe mloko jo se do kopice źěłało. Krotko kontrolujo, což južor we škli ma: sol, wanilju, citronowu łupinu. Feluju hyšći mězga dweju citronowu, wuškowne mloko, butra, mandle, citronat. „My móžomy teke granulat sušoneje oranže daś do śěsta, ale jano pitśitśku.“ Nejpjerwjej měša z dwěma rukoma pśigótowane droždźeje a muku z mlokom. Mandle, citronat, iriska butra a w rumje namokane rozyny cakaju w šklickach, až su na rěźe. Dobre śěsto pśi měsenju njelipjo se daniž na rukoma daniž na škli. Na kóńcu se mandle a rozyny do śěsta pódměšuju. Śěsto dej nět na drož-dźejach rosć. Nanejmjenjej dwě góźinje, nejlěpjej wob cełu noc. Lejna Theurichowa rozsuźijo se za krotšu wariantu, Casnikoju klubu.
Prědny kołac sunjo do pjacyka a zašaltujo temperaturu 250 °C. Pó 10 minutach temperaturu pómjeńšyjo na 200 °C. Pó poł góźinje jo kołac wupjacony. Pśi pjacenju musyš na to glědaś, až rozynki wótwenkach njeworduju carne a stakim twarde. Jaden źeń pózdźej móžoš sebje južor kusk kołaca wótkšajaś. „Gaby jen južo źinsa naceła, by hejnak fryšny klěb na nožu se lipał. Pó někak połtera štunźe su tśi kołace wupjacone. Z pjacyka wuśěgnjone laže něto na pjaceńskej papjerje na kuchniskem bliźe. Ceła kuchnja kšasnje za nimi wónja.
A. D.