„Som zgubiła dobrego pśijaśela”
Z Albrechtom Langu smy zgubili znatego wědomnostnika a wědobnego Serba, a ja wósobinski som zgubiła dłujkolětnego dobrego pśijaśela. Krotko pó jogo 84. narodnem dnju jo nas na pśecej spušćił. Žałujomy wó njogo, mamy ga se jomu wjele źěkowaś.
Lětźasetki jo slěźił ako etnograf za serbskimi drastwami w jich historiskem wuwiśu ale wósebnje teke w jich źinsajšnem wuznamje w srjejźnej a Dolnej Łužycy. Wěsće se spomnjeju starše Slěpjańske a Wochožańske žeńske hyšći na góźinki, ako jo z nimi pśebył, aby dokumentěrował wše warianty jich drastwy. Gromaźe ze swójim kolegu dr. Balkom jo wó tom napisał wažne drastwowe knigły, kenž maju do źinsajšnego swóju połnu płaśiwosć. To samske móžo se groniś wó drastwowych knigłach Mužakojskego a Nowoniwjańskego wobcerjenja, kenž jo napisał sam. Tam su na rědnych bildkach wótmólowane drastwy, kenž su pśewažnje jano hyšći historiske. Ako diplomowy etnograf Doma za serbske ludowe wuměłstwo a wót lěta 1967 do 1990 w Budyšyńskem Instituśe za serbski ludospyt, jo wažnje sobu forměrował serbsku etnografiju, wósebnje na pólu serbskeje drastwy.
Wurědny wjerašk za njogo jo była wustajeńca w nowemberje 1998 w Chóśebuskem Serbskem muzeju, źož su se pokazali drastwy Serbow nad Odru wokoło Wurěśa (Aurith) a Zebinkow (Ziebingen) na pólskem brjoze Odry. Južo krotko pó wójnje, ako jo pśišeł domoj z wójnskego popajźeństwa, jo pśedrogował pěšy abo pó kólasu Odrinu krajinu, aby slěźił za zbytkami drastwy tamnych Serbow. Jo ga wěźeł, až jo pśisłušał tśirožk mjazy Odru, Plišku a pólskorěcnym teritorijom k nejgusćej wobsedlonemu serbskemu rumoju až do 16. stolěśa, a až su tamne žeńske hyšći nosyli Odrinu serbsku drastwu w pśedwójnskem a wójnskem casu. Pśez wójnu a pśesedlenje luźi na pódwjacorny bok rěki jo se wjele togo ludowego derbstwa zgubiło. Toś sy se mógał jano źiwaś, co Albrecht Langa weto wšykno nazběrał jo. Wětšy pad jo zapłaśił kóšule, šorce, cypjele a wšykno druge Odrinarkam wót swójich snadnych pjenjez, ako jo tencas měł.
Wót nich jo se dał teke wulicowaś, kake su byli jich socialne wobstojnosći we jsy, jich wašnje a nałogi. Dokradnje jo se dał wopisaś, pśi kakej góźbje su nosyli kótaru drastwu a kak dej se wězaś hawba, cypjel abo šorca. Teke to smej wšykno zapisałej do tych knigłow. W 50-tych lětach, ako jo było hyšći wjele staršych luźi nadejźenju, jo ze swójim slěźarskim źěłom w tamnych stronach južo zachopił.
Nježli smej napisałej manuskript za katalog, smej hyšći raz dojěłej do tych jsow, źož su Odrine Serby něga sedlili. Pśeliš dłujko njeběšo tam wěcej był. Jo, etnograf Albrecht Langa jo źěłał dokradnje, nic zwjeršnje. Na hundertach małych cedliškow jo měł swóje pilnje nazběrane noticki. To pó lětźasetkech wšykno rědowaś, to jo było źěło kaž puzzle.Ale wšykno jo se derje raźiło a wón jo swóje drastwy a te knigły pśewóstajił Serbskemu muzeju w Chóśebuzu a z takim nam wšyknym.
Samsku taku proceduru jo měł hyšći raz z wuznamneju wustajeńcu wó drastwje Słowjanow w Hannoverskem Wendlanźe. W 60tych lětach, ako se njejo w Dolnej Łužycy hyšći nicht na toś te strony myslił, jo pśedrogował Albrecht Langa ze swójim mopedom jsy naslědnikow Połobskich Słowjanow. Rowno ako w Odrinych stronach jo pytał za slědami tamnego kulturnego derbstwa. Jogo proca jo se wupłaśiła. Tematiska wustajeńca w měsće z drastwami a kulturnymi zawóstańkami Wendlanskich Polabow w lěśe 2006 jo była połny wuspěch, wón sam jo tencas južo 81 lět stary był. Teke Wendlanske luźe su se źiwali, co wšykno w tych lětźasetkich nazběrał jo. Zwiski tamnym luźam ga jo měł do źinsajšnego, pśeto su jogo pšosyli zasej a zasej wó fachowu pomoc. Swóje nazběrane drastwy ale jo teke wětšy pad zasej darił Serbskemu muzeju.
Jo, taki jo Albrecht Langa był, pilny a wutrajny we wědomnostnem źěle ako etnograf, pśecej jo pomagał, źož jo była jogo rada pšašana, nic na pjenjeze abo chwalbu glědajucy, gaž jo šło wó serbsku wěc, a luby pśijazny luź. Wjele, wjele góźinow smej gromaźe sejźełej, aby pśigótowałej a diskutěrowałej wusćełanja za serbski rozgłos abo za magacin „Łužyca”. Gaž smej jěłej pśez jsy Lubinskego wobcerjenja, jo było, ako by glědała do kulturnohistoriskich knigłow. K wšomu jo znał Albrecht historisku slězynu a wšake tšojeńka.
Ako Lubinaŕ, roźony we Frankforśe nad Odru, jo swóju domownju wjelgin derje znał. Jogo starjejšej stej měłej žywnosć w Brylanźe/Friedland pla Lubina. Až na ten cas we wójnje a pó tom w Budyšynje jo bydlił až do swójeje smjerśi w Lubinje. Teke tam změju jogo w dobrem spomnjeśu.
Christa Brandtowa