Něnt we měrje pśemyslowaś, co nejlěpjej z pjenjezami cyniś
Marja Michałkowa jo wjele za to cyniła, až mamy něnto skóńcnje nowe dogrono za financěrowanje Załožby za serbski lud
Pśed mjasecom, 10. julija, su w Barlinju pódpisali nowe Statne dogrono za financěrowanje Załožby za serbski lud. Cynili su to za nimske kněžarstwo statny ministaŕ za kulturu Bernd Neumann, za Bramborsku ministarski prezident Matthias Platzeck a za Saksku tamny serbski ministarski prezident Stanislaw Tillich. Nowe dogrono płaśi nejpjerwjej za lěta 2009 do 2013 a w njom jo póstajone, až dostanu Serby za spěchowanje swójeje rěcy a kultury kužde lěto dogromady 16,4 mio. euro. Z wjaselim a ze spokojnosću su wšuźi we Łužycy pśiwzeli toś tu wažnu powěsć, teke dla togo, dokulaž jo to było dłujke a śěžke „wójowanje“, nježli jo było dogrono gótowe za pódpisanje.
Młoge su k tomu pśipomagali: politikarje, zastupniki serbskego luda, Domowina a serbske zjadnośeństwa a institucije, a jim pśi boce su stojali młoge sympatizanty z Nimskeje a z drugich krajow. Wjele listow jo se dla togo pisało, wjele pósejźenjow jo se pśewjadło, serbske cłonki Rady serbskeje załožby wěcej njejsu se wobźělili na pósejźenjach, a samo dwě demonstraciji w Budyšynje a w Barlinju stej pódpěrowałej pominanje Serbow za trěbnymi pjenjezami.
Jadna z tych wjele wosobinow, kótaraž su se wjelgin mócnje a dłujko zasajźowali za tu dobru wěc, jo Marja Michałkowa, jadnučki serbski cłonk nimskego parlamenta, Nimskego zwězkowego sejma (Deutscher Bundestag). A togodla jo se teke Lejna Theurichowa z Chóśebuza, pśedsedarka Rady Załožby za serbski lud, pśi njej wósobinski wuźěkowała. Pśed krotkim jo se wudała do Wórjejc/Hoyerswerda, źož ma serbska wótpósłańcka jaden ze swójich 5 wólbnych a bergarskich běrowow w Górnej Łužycy. Nowy Casnik jo był tež pśepšosony na toś to zmakanje dweju angažowaneju serbskeju žeńskeju…
Jo wiźeś, až se Marja Michałkowa wjelgin wjaseli, až pśedsedarka Rady Załožby za serbski lud se pśi njej wutšobnje wuźěkujo – z dobrymi serbskimi słowami, ze struskami a z rědnym kalendarjom na nowe lěto, kótaryž wopśimjejo wobraze, ako jo Lenka Theurichowa sama mólowała. Ale ned serbska wótpósłańcka pśistajijo, až su se taki źěk zasłužyli młoge luźe a kupki. Wiźi toś ako notne, wšykne te procowanja, aktiwity a iniciatiwy, ku kótarymž słuša wósebnje teke „Memorandum serbskego luda“, raz zběraś a zestajiś. „To by pokazało, kak šyroke a wjelike jo było to wójowanje za dalšne financěrowanje serbskeje załožby a kak smy wužywali wše naše demokratiske móžnosći, aby naš cel dojśpili“, jo wóna měnjeca. Tak jo dostał tež kanclarski amt wjele listow a pismow dla togo, a z nimi su měli tam źěłajuce zastojniki wjele źěła. „Som jim pón pśecej groniła, až deje se sobu za to póstaraś, až se ta wěc z pjenjezami za Serbow spěšnje rědujo k dobremu. Howacej budu hyšći dalšne listy dostaś“, se domyslijo Marja Michałkowa na ten cas w zachadnych mjasecach.
W rozgronje z Lejnu Theurichoweju powěźejo serbska politikarka, až jo se to źěło za nowe dogrono zachopiło južo w lěśe 2004, gaž jo něntejšny nimski parlament chopił źěłaś. „Tegdy smy we frakciji CDU/CSU rozpowědali, kótare problemy a nadawki comy w pśiducych 5 lětach wobjadnaś a dopołniś. Som tam teke pominała, až ma se pśigótowaś nowe statne dogrono za financěrowanje serbskeje załožby, a ten dypk jo se teke pśiwzeł do wjelikeje lisćiny wšych tych pśedewześow (Vorhaben), za kótarež jo se kśěła naša frakcija angažerowaś“, se Marja Michałkowa domyslijo. Žednje njejo tu „serbsku“ wěc z wocowu zgubiła, pśecej zasej jo se wó to póstarała a zagronitych politikarjow w kněžarstwje a w parlamenśe na to dopomnjeła. Wjele rozgronow jo wjadła, oficialnych a njeoficialnych za kulisami, a pytała jo partnarjow we swójej a drugich frakcijach, we wuběrkach. Rozgranjała jo se wó tom tež z kanclarku, z prof. Milbradtom a Stanisławom Tillichom, něgajšnym a něntejšnym sakskim ministarskim prezidentom, a teke w parlamentariskej pśiraźe serbskeje załožby jo pśecej zasej na to tłocyła, aby Serby dostali teke za pśichod jasnu a zawěsćonu garantiju za spěchowanje swójeje rěcy a kultury.
To jo była napšawdu śěžka droga – glěda Marija Michałkowa źinsa slědk, a pokažo na to, až su byli pśed tym, až su pódpisali slědne financěrowańske dogrono w lěśe 1998, teke dłujka diskusija a wjelike wušparanja. Tež tegdy su rowno tak ako něnto pśecej zasej nowe warianty na blido połožyli, a młoge politikarje su kśěli spěchowanje Serbow wótbyś ako něco, což dejtej głownje cyniś Sakska a Bramborska, a nic Nimska. „Rowno wó tom smy musali wjele diskutěrowaś, aby wšykne rozměli a akceptěrowali, až njejźo pla Serbow jano wó kulturu, šulstwo a rěc“, powěźejo Marja Michałkowa.
Śišć na tych wótpósłańcow a politikarjow, kótarež su dejali rozsuźiś, kak dej wuglědaś dalšne spěchowanje serbskeje załožby, jo pśibrał. Wósebnje pón w tom casu, gaž jo šło w parlamenśe wó miliardy za banki a firmy, su pśibrali te głose, až njejo napšawdu to wěcej k rozměśeju, až dej se dalej diskutěrowaś wó tych 600.000 euro wěcej abo mjenjej za Serbow.
Serbska wótpósłańcka pokažo hyšći na dalšnu wěc, kótaraž jo k tomu pśipomagało, až jo se wjele wótpósłańcow Zwězkowego sejma skóńcnje wugroniło za něntejšne nowe dogrono za financěrowanje serbskeje załožby. „Młoge cłonki parlamenta su se pśi woglěźe we Łužycy a na drugi part zaběrali z konkretneju situaciju Serbow a z tym, kak se pjenjeze za Serbow wužywaju. Pśi tom njejsu jano zwěsćili, až se te pjenjeze za dobru wěc a pšawje wudaju, ale teke to, až njejo to, což jo Liceński dwor (Rechnungshof) pisał wó serbskich institucijach a towaristwach, pśecej pšawe. To wšykno jo pśinosowało k tomu, až jo se pśesajźiło hynkaše myslenje pla młogich“, jo Marja Michałkowa měnjeca. Wuchwalijo w tom zwisku teke dobru rolu sakskego kněžarstwa, kótarež jo pśecej tłocyło politiku. Wót bramborskego kněžarstwa njamóžo to bóžko groniś.
Pšawje to njewě, ale nejskerjej jo pón na kóńcu kanclarka sama na to tłocyła, aby se skóńcnje pódpisało statne dogrono. „Wóna jo derje informěrowana wó Serbach, ga jo w lěśe 1991 we Łazu/Lohsa za nimske kněžarstwo pódpisała załoženje serbskeje załožby. „A gaž ju pšosym wó rozgrono, pón pśecej pšaša, lěc mě tłoce zasej někake serbske starosći. Ja ga som w parlamenśe wósebnje znata pśez to serbske“, wulicujo Marja Michałkowa. Cesto dostanjo listy a pšosby wót serbskich luźi – nic jano z Górneje, ale teke z bramborskeje Dolneje Łužyce. Ja som a budu, gaž mě wótnowa wuzwóliś budu 27. septembra, se teke zasajźiś za Serbow w Dolnej Łužycy a w Slěpjańskich stronach, lěcrownož tam mě wuzwólowaś njamógu“ – wóna zlubijo.
To se wě, až pśiźo na kóńcu to wjelgin zajmne rozgrono we Wórjejcach teke na to, kak pójźo něnto dalej pó pódpisanju statnego dogrona. „To jo dobra wěc, až to dogrono mamy, a to za žedne lěta. Njejo to optimalne, což jo se dojśpiło, ale dajo to wěcej wěstosći. Móžomy w institucijach a hynźi zasej měrnjej źěłaś a wšo lěpjej a na dlejšy cas planowaś. Wažne jo něnto, kradu a we měrje pśemyslowaś, co z tymi pjenjezymi nejlěpjej naźěłaś móžomy. Notne jo něnto wjelgin kreatiwne źěło“, dajo Marja Michałkowa do rady a wóna co pśi tom byś na pomocy. Pjenjeze deje se pó jeje měnjenju wósebnje zasajźiś za to, až źiśi a młode luźe se pśiswójiju serbsku rěc a kulturu a k tomu słušaju teke moderne medije. „To se pśecej zasej pomina, to jo pšawje tak. Ale rowno tak dejmy zdźaržaś našu serbsku bazu, naše dobre serbske tradicije. Teke starša generacija jo se zasłužyła pódpěru a pomoc a swóje projekty“, groni Marja Michałkowa.
To se wě, až jo se Marja Michałkowa teke zaběrała z tym, což jo prof. Voigt napisał wó Domowinje, serbskej załožbje a serbskich institucijach. W tom jo wjele wěrnego, młoge pak njejo objektiwne, spšawne, eksaktne a casy teke wótbyte. Wšake w tej analyzy ga buźo se hyšći změniś, a pśemyslowaś by dejali wšuźi wó tom, což jo se zasłužyło napšawdu kritiku. „Za mnjo rozsudny buźo ten drugi źěl Voigtoweje analyze, kótaryž dej byś w nazymje dogótowany. W njom ga dej se pón konkretnje naraźiś, co móžo a dej se pó jogo měnjenju změniś w serbskem žywjenju. Na to som wjelgin narska, a wó tom musy se pón wjasć wobšyrna demokratiska, spšawna a konstruktiwna diskusija w Serbach“, to se žycy serbska wótpósłańcka nejwušego politiskego nimskego gremiuma. Ja budu, to se wě, do togo zapśimnuś, dokulaž cu to nejlěpše za mój, za naš serbski lud – wóna wustajijo na kóńcu zmakanja dweju mócnje angažěrowaneju Serbowkowu a Domowinarkowu.
H. A.